rouwverwerking | verliesverwerking | ziekte & meer

Heijden – A.F.Th. van der – Tonio (recensie)

Heijden - A.F.Th. van der - Tonio

Tonio, aangrijpende requiemroman

Eerste Pinksterdag 2010, staat op de schrijversagenda van A.F.Th. van der Heijden aangemerkt als ‘dag nul’, een heerlijk soort niemandsland in de tijd, adempauze in zijn dwangmatige schema van 100 aaneengesloten werkdagen.

Nachtmerrie

Maar nog voor de lanterfant dag goed en wel is begonnen luidt een schallende deurbel het scenario in waarvoor de schrijver altijd al vreesde. “Honderd keer had ik het me voorgesteld, tot misselijkmakens toe. Hoe de politie aan de deur zou komen om ons het slechtst denkbare nieuws te brengen. Uw zoon (…) Wie zich een ongeluk zo tot in detail wist voor te stellen, zou ervoor gespaard blijven.”
Maar het ergst denkbare wordt werkelijkheid als Tonio, 21 jaar jong in de loop van de dag overlijdt aan de verwondingen die hij oploopt als hij in de vroege ochtend wordt aangereden door een auto. Tonio is het enige kind van Adri van der Heijden en zijn vrouw Mirjam Rotenstreich.

Als schrijver kon Van der Heijden niet anders dan het schrijven van dit requiem. Een ode aan het leven aan zijn zoon. Een aaneenschakeling van fragmenten uit het heden en verleden, nauwgezet en vloeiend neergezet, naadloos in elkaar overlopend. Zo leren we Tonio kennen door de ogen van zijn vader, stukje bij beetje. Tot diens laatste weken, de periode in zijn leven die zijn ouders voor raadsels stelt.

Tornado van emoties

Hoe heeft dit kunnen gebeuren, hoe zagen de laatste weken van Tonio’s leven eruit? Het vinden van antwoorden is een missie die ze willen voltooien. Ze proberen zich staande te houden in een tornado van emoties die vechten om de eerste plaats: opgejaagdheid, nervositeit, pijn, opstandigheid, schuldgevoel, rationaliteit, irrationaliteit, schaamte, trots, woede, gelatenheid, angst en nederlaag.

Vaders en moeders die een kind verloren, zullen de emoties herkennen. Maar het is niet alle ouders gegeven hun gevoelens te verwoorden op een manier zoals Van der Heijden dat kan. “Voor en over hem schrijven is dé manier om zo dicht mogelijk bij hem te komen, degene die hij was en de afwezige die hij nu is, en met hem te praten en te zwijgen.”

In gevoelige bewoordingen poogt hij in zijn nachtmerrie een uitweg te vinden voor zijn emoties. “In uiterlijke zin huil ik weinig. Zelden  tranen en snikken en de bijbehorende mimiek. Ik lijd aan een soort inwendig wenen.” Hij schuwt zijn eigen zwakheden niet, de radeloosheid die in alcohol verdoving zoekt. Het doet niets af van het feit van de werkelijkheid. “De werkelijkheid is dat op 23 mei in ons de kiem is geplant van een nachtmerrie die in de loop van de navolgende weken is gaan ontspruiten.”

Over dit requiem zegt de schrijver zelf: “Zelfs in mijn goorste nachtmerries had ik niet kunnen voorzien dat ik nog eens een requiem aan mijn eigen zoon zou moeten wijden.”

Herinnering

Maar het noodlot is wrang. Wat blijft is de herinnering aan het leven van jongeman, aan wiens leven zo abrupt een einde kwam. “Zo heeft Tonio uit al zijn leeftijdsfasen afdrukken in me achter gelaten, van toen hij me, recht uit de baarmoeder, letterlijk in de schoot werd geworpen, tot aan die laatste omhelzing in de Staalstraat, toen ik van ontroering vergat hem het bankje van vijftig te geven.”

RIA
25-09-2014

A.F.Th. van der Heijden (1951) verweeft zijn eigen leven in de boeken die hij schrijft, in een combinatie van fictie en werkelijkheid. Zijn werk is sterk autobiografisch. Van der Heijden vertegenwoordigt de naoorlogse generatie romanschrijvers. Hij ontvouwt een treffend beeld van de Nederlandse sociale en culturele geschiedenis vanaf de jaren vijftig. Centraal in zijn omvangrijke oeuvre staan de cycli ‘De tandeloze tijd’ en ‘Homo duplex’. Volgend op vele prijzen, ontving Van der Heijden in 2013 de P.C. Hooft-prijs voor zijn hele oeuvre. ‘Tonio’, de aan zijn overleden zoon gewijde requiemroman werd in 2012 bekroond met de NS publieksprijs.

Tagged als:

Gecategoriseerd in: Heijden - A.F.Th. van der, RECENSIES: ALVAST VOOR JE GELEZEN, verlies kind

Schrijf je hier in voor de